te voet naar Santiago de Compostela

J:

Lekker loopweer vandaag, fris in de ochtend, ’s middags 23 graden, ’s avonds zelfs erg fris. Alles beter dat de hitte waar we op gerekend hadden. De pelgrimshoed dus weer niet nodig gehad.

Het gidsje beloofde ons een mooie wandeldag door afgelegen Rioja wijngaarden, helaas loopt er nu een snelweg en was er ook veel industrie. Het zij zo, het hoort er allemaal bij.

Lekker weinig medelopers vandaag, soms vraag je je af waar iedereen gebleven is. Naar huis misschien, niet iedereen loopt naar Santiago, je moet er ook maar net de tijd voor hebben.

We staan op een camping die vroeger een stierenarena is geweest, een ronde ruimte met tribunes. Aan de vrij grote bomen die er nu in groeien te zien is hij al lang buiten gebruik. We koken weer lekker ons eigen potje met veel groente. Iedereen die hier staat is Nederlander, dat is even wennen. Ze eten gewoon om 6 uur warm, koffie toe en spelen daarna rummycub. Dan merk je dat je al een tijd op stap bent. Nederlandse lopers zien we vrijwel nooit, de enige die we ontmoet hebben vinden we een zwamijzer, gelukkig loopt hij veel langzamer dan wij en zullen we hem wel weer kwijt zijn.

Ik ben in een vreemd stadium van de tocht. Spanje bevalt duidelijk minder dan Frankrijk. Ik vind het nog heel lekker om te lopen, maar kan me ook voorstellen dat het op een gegeven moment genoeg is geweest. Alsof je langzaam toe groeit naar het einde. We zullen wel zien.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 87: 2371 km. (nu in: Nájera)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

J:

We lopen nu een week in Spanje en dat is wennen. Vandaag bedacht ik me waardoor het zou kunnen komen.

Het Pieterpad en de GR routes waar we in België en Frankrijk op liepen, zijn Lange Afstandspaden, die je zo mooi mogelijk, over slingerende paadjes, door het landschap ergens heen leiden. De autoweg gaat er meestal tweemaal zo snel naar toe. Vaak ben je helemaal alleen.

De camino waar we in Spanje op lopen is een pelgrimsroute. Hij leidt je zo recht en snel mogelijk van het ene pelgrimsplaatsje naar het andere, met als belangrijkste doel het eindpunt, Santiago. De autoweg is altijd dicht in de buurt en gaat even snel als de camino. Soms lopen die twee zelfs samen en loop je op de weg met tussen jou en de voorbij razende vrachtauto’s slechts 30 cm, ik voel me dan een klein meisje dat zich maar net staande kan houden in de slipstream. Op de camino zijn vele medepelgrims, zij die naar het einddoel gaan en zij die alleen een stukje doen om de sfeer te proeven. Het landschap doet er niet toe.

Tot nu toe liep ik om van het landschap te genieten, ik denk dat nu de knop om moet, ik ga naar Santiago lopen. Overigens was het vandaag wel erg mooi, golvende heuvels met graanvelden, elk perceel net iets anders van kleur. Ik snap nu waarom juist het Spaanse graan de orkaan doorstaan heeft, zover het oog reikt en nog veel verder, graan. En we zijn dus 33 km dichterbij Santiago gekomen. We staan met de tent in iemands tuin en douchen en eten in de albergue, de Spaans variant van de gîte, aan de andere kant van het dorp. Dat betekent met je zeepje en handdoek en druipend wasje onbekommerd door de hoofdstraat lopen.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 88: 2404 km. (nu in: Redecilla del Camino)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

Een warm Spaans dagje, wel goed loopweer doordat er ook een fris windje stond. Maar uit de wind dus wel zweten. `s Morgens door eindeloos golvende graanvelden, wel mooi maar ook wat eentonig. Afgewisseld door een veldje bonen, aardappelen, zonnebloemen of hop. En dan steeds weer een dorpje. Wel liepen we langdurig vlak naast of soms zelfs op een zeer drukke weg waarover veel vrachtauto’s denderden. In de dorpjes is altijd drinkwater. De kerkjes zijn van buiten sober maar hebben binnenin vaak rijke, hoge, vergulde altaarstukken. Dat is de zichtbare erfenis van het al eeuwen aan de camino liggen. Dat heeft geld in het laatje gebracht.

Want zoals wij lopen is niet willekeurig: zo liepen de pelgrims in de middeleeuwen ook al. Alleen ligt er nu vaak asfalt, razen er auto`s en is de moderne pelgrim naar een parallel lopend pad verbannen. De middag was anders. We verlieten de weg en stegen door bos omhoog om over de Montes de Oca te gaan, de Ganzenbergen. Hier liepen we exact het pad zoals dat in de 12e eeuw werd aangelegd. Het was geen mooi bos. Lage eikjes, veel naaldhout en een recht lopend pad. Uit de wind, warm.

We daalden af en landden bij het klooster San Juan de Ortega. De beheerster van de slaapzaal wees ons een plekje voor de tent, was prima, zei ze, ze kon zich goed voorstellen dat we niet op zaal wilden slapen. 80 bedden, dat gesnurk! Nou, daar waren we het snel over eens. In het klooster eten, tja, uiensoep konden we krijgen, samen met de paters, maar dat was het dan ook. De ernaast gelegen bar belooft ons een maaltijd en verschaft die ook. Verder is het hier rustig, vredig en verlaten. Een loper zit op zijn meegenomen gitaar te spelen. Een mooie kerk, met crypte. Ons tentje tussen de picknickbanken, we zullen er een rustig nachtje hebben. Morgen Burgos.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 89: 2441 km. (nu in: San Juan de Ortega)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

Vandaag naar Burgos gelopen, niet een volle dag, om nog gelegenheid te hebben iets van die stad te zien. We vielen met de neus in de boter, want er is het feest van de heilige Petrus (San Pedro y San Pablo), het belangrijkste feest van het jaar in Burgos. Het duurt een week en er zijn veel stierengevechten. Vandaag 6 stieren.

Toen we de stad inliepen waren daar al de eerste optochten. Overal hoorde je getrommel en getoeter. Voor ons lastig was dat de winkels dicht waren. Eerst maar eens de kathedraal uitgebreid bekeken, na eerst een uur gewacht te hebben tot de siësta was afgelopen. Hij is van buiten maar vooral van binnen uitzonderlijk rijk versierd.

Burgos is rijk geworden door de wolhandel, en die rijkdom laat men graag zien. Het is ook verder een mooie stad, gezellig en autovrij. We kwamen de stad binnen zoals ook vroeger al: over een brug, die nu midden in de stad ligt, door een poort die ons in de oude stad bracht. Vóor de brug, net buiten de oude stad, ligt het oude pelgrimshospitaal. Dit soort hospitalen, in de middeleeuwen gesticht en nu vaak verdwenen, hebben we onderweg veel gezien. Daar werden zieke pelgrims verpleegd tot ze weer verder konden. Maar elk hospitaal had ook zijn eigen begraafplaats. Want velen kwamen niet weer thuis.

Ook nu nog overlijden pelgrims tijdens hun tocht. Na Roncesvalles, de 2e dag in Spanje, passeerden we een geïmproviseerd monumentje voor een Japanse vrouw die enkele jaren geleden op de route bezweek, 64 jaar. Later diezelfde dag een houten kruisje voor een overleden Italiaanse vrouw. En toen we Pamplona uitgelopen waren en tegen de Sierra del Perdón opklommen, een metalen kruis voor een vorig jaar op die plaats overleden Belg. Het zal zeker vaker gebeuren, gezien de hoeveelheid mensen die op de camino lopen, van alle leeftijden, en niet allemaal slank en getraind. En niet te vergeten de warmte. Het moet een shockerende gebeurtenis zijn als je het meemaakt.

Vanaf Burgos is het nog op de kop af 500 km naar Santiago. Dat is nog een heel eind, maar toch: het wordt afzienbaar. Het is wel steeds warmer aan het worden, hetgeen voor het lopen z`n gevolgen kan hebben. We zien wel.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 90: 2466 km. (nu in: Burgos)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

J:

Heerlijk loopweer vandaag, ’s morgens fris, ’s middags zon, 32 graden, maar een sterke wind zorgde voor afkoeling. Voor het eerst de hoeden op gehad, vooral de brede rand is prettig tegen de zon, een goede aankoop.

Burgos uit lopen was saai, maar daarna liepen we al snel de hoogvlakte op. De akkers zijn nu veel kleiner en hebben grillige vormen, zodat een prachtige lappendeken van verschillende tinten groen en geel ontstaat. In de bermen staan zoveel bloemen als ik nog nooit bij elkaar heb zien staan. Er staat bijna geen gras tussen. Veel bloemen, maar ook heel veel verschillende soorten, iedere keer in andere combinaties, je komt ogen te kort. Zo vlogen de kilometers om, vandaag 41, dat is veel.

Een Pool noemde ons de Holland Expresse, we lopen inderdaad vrij snel, de aard van het beestje. Het terrein is wel heel vlak en de paden zijn ook goed, dan kun je opschieten.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 91: 2507 km. (nu in: Castrojeriz)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

Nou nou nou, knap saai vandaag. Eerst niet. Vanuit Castrojeriz, wat in een breed rivierdal ligt, klommen we weer naar boven. Terug naar de hoogvlakte waar we voortdurend over lopen, op 800 m hoogte. Zo`n hoogvlakte heet hier meseta. Hij is boomloos en berucht onder pelgrims doordat de hitte er ondraaglijk kan zijn.

Toen we daar waren zagen we alleen maar tarwe. Onafzienbare tarweakkers, kilometer na kilometer. Op een onverhard pad er tussen door. Graanvelden zijn niet lelijk, maar als er geen enkele afwisseling is gaat het wat vervelen. `s Middags was het al niet beter: toen liepen we langdurig langs een kanaal. Het Canal de Castilla. Wel een wat bijzonder kanaal, want het is uit het eind van de 18e eeuw. Zeer oud dus, en nooit klaargekomen door technische problemen.

We liepen over een sluis heen. Maar er wachtte ons een verrassing: een juweel van een romaans kerkje in Fromista. Zowel van binnen als van buiten rijk versierd met prachtige kapitelen. Sober, mooi van architectuur, terwijl veel romaanse kerken hier juist plomp zijn, vierkant en blokkerig. Opvallend is wel dat zelfs de kleinste dorpskerkjes van binnen zeer rijk zijn versierd; erfenis van het feit dat er al 1000 jaar pelgrims langs trekken.

Eind van de middag liepen we dit dorpje binnen. We dachten er te kunnen kamperen, maar nee. Het werd een hostal, een soort eenvoudig hotel. Eenmaal op de kamer trek ik het rolluik op, en heb tot mijn verrassing uitzicht op wederom een romaanse kerk, met een rijk gebeeldhouwd portaal. Gauw erheen gesneld (als je in Spanje iets wil zien moet je dat niet uitstellen, anders is het weer gesloten). En ja hoor, over 5 minuten ging hij dicht. We hebben hem toch nog wel goed kunnen bekijken.

Romaanse kerken, daar hebben wij een zwak voor. Onderweg lopen we geen kerkje voorbij zonder aan de deur te voelen of we er in kunnen.

Wat in Spanje zo leuk is is het feit dat men in al die dorpen die we passeren er zo trots op is dat ze aan de camino liggen. De hele dag door wenst men ons: buen camino! animo! En men doet het uit de grond van zijn hart, als een soort plicht: pelgrims moeten aangemoedigd worden. Ik moet bekennen dat het best goed doet. Natuurlijk proberen ook allerlei lieden er commercieel beter van te worden; verleggen de markering langs hun bar, adverteren met middeleeuwse linzenschotels of bieden allerlei therapieën aan. Ach, het maakt het wel kleurrijk.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 92: 2547 km. (nu in: Villalcázar de Sirga)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

De camino ging door zoals hij gisteren ging: over een voetpad naast de weg, rechtdoor. Links eindeloze graanvelden, rechts niet anders.

Na 5 km een plaatsje, Carrión de los Condes. Het betekende afleiding in de saaiheid van de eindeloze rechte wegen door het eindeloze spaanse graan.

In Carrión werden we langs een romaanse kerk geleid met een ingangsportaal, zo mooi als we zelden zagen. Boven een Christusfiguur geflankeerd door vele andere figuren, in de lijst vlak boven de deur 24 musici met instrument, zijnde alle toen gebruikte, incl. de menselijke stem. Alles puntgaaf, een wondertje van schoonheid.

Maar ja, daarna kwam weer een traject over een onverharde stenige weg, rechtuit, door velden met graan, zonder 1 boom, zonder een dorpje of een bron, 17 km lang. Overigens wel met erg veel bloemen. 

Een dorpje, met veel huizen gebouwd van adobe: blokken van in de zon gedroogde leem. Vaak met stro vermengd. Elk jaar moeten ze worden bijgesmeerd, want regen spoelt veel weg. En daarna wederom langs de weg, rechtuit. Al dagen rechtuit, langs de weg, door eindeloze tarwevelden. 

Afgelopen dagen hebben we flinke afstanden afgelegd en moeheid, beurse voeten, zere tenen gingen spelen.
Er zijn niet veel dorpjes, niet veel refugio`s en nauwelijks winkeltjes. Dus moet je soms langer doorlopen dan je wil. Uiteindelijk onderdak gevonden in een albergue in een klein dorpje. Kleren in de wasmachine, biertje in de tuin, meegenomen nootjes erbij, we kwamen weer bij.
Maar het landschap gaat nog dagen zo door, daar moeten we ons op voorbereiden.

Onderweg, tijdens het 17 km lange dorploze traject, passeerden we een zg. cañada. Dat is een brede grasbaan die door het landschap loopt en waarover vroeger (nu amper meer) de kuddes schapen van de zomerweiden terug naar de winterverblijven werden gevoerd. Deze transhumances gingen over honderden kilometers. `s Zomers werden ze geweid in het zuiden van Spanje en in Portugal, `s winters bij León en in de noordelijke bergen.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 93: 2586 km. (nu in: San Nicolás del Real Camino)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

J:

Sinds 2 dagen loop ik te denken over het ontwerp van een nieuwe vangtent voor vliegen. Urenlang ben ik daarmee bezig en dan ben je weer vele kilometers verder. Dat is prettig, want het landschap is saai en ik heb ineens last van blaren en beurse voeten. De grond is heel droog en hard, de paden vaak vol stenen en de schokdemping van mijn schoenen zal na 2600 kilometer wel flink afgenomen zijn. Ook hebben we de laatste dagen veel kilometers gelopen. Even een dagje rustig aan dus. Zo belandden we al om 2 uur ’s middags in een geweldig ongezellig hotel.

Drie maanden waren alle dagen gevuld, met lopen, of op rustdagen met dingen regelen of iets bekijken. In dit dorp is niets te doen en dan blijkt er alleen een vrij vervelend boek in de rugzak te zitten.

Als we als pelgrims langs beroemde kerken lopen en ons vergapen aan al dat moois, bedenk ik me vaak dat al eeuwenlang de pelgrims dat doen. Ook al eeuwenlang hebben ze zere voeten en erger gehad, hele ziekenhuizen werden er voor opgericht, met kerkhoven ernaast. Ik heb maar een klein ongemak en loop morgen weer gewoon verder.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 94: 2611 km. (nu in: El Burgo Ranero)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

Op een dorpsplein, in de schaduw van de kerk, stond een klein witgekleed nonnetje ons op te wachten. Wij konden niet anders dan in haar val te lopen, maar zij toonde een big smile. Elk afzonderlijk kregen wij een prevelementje, in het Spaans. Het is dus volledig aan ons voorbijgegaan waar het over ging, maar het werd uiterst vriendelijk en blij gebracht en zal wel voorspoed voor onze pelgrimage hebben beduid. Elk van ons kreeg een goudkleurig hangertje met Maria erop, hetgeen nu dus aan onze rugzak bungelt. Zij nam afscheid, keek ons na met nog steeds de big smile, en wachtte op haar volgende prooi.

Vandaag naar León gelopen. Kamer genomen in een hostal in de oude binnenstad, gedoucht en gaan sightsee-en. Eerst de kathedraal bekeken, die zeer veel gebrandschilderde ramen heeft; mooi. Van buiten is hij wat kaal en plomp. Mooier was de romaanse San Isidoro, met een grafruimte voor Spaanse koningen die geheel met romaanse gewelfschilderingen is bedekt. En daarna mochten we een biertje op een terras. Daar kregen we olijven bij maar ook stukjes aardappel in een knoflooksaus. Prima.
Uit eten gaan in Spanje betekent altijd wachten tot 9 uur want dan beginnen de restaurants pas te draaien, voor die tijd zijn de rolluiken nog neer. Ook winkels zijn vaak dicht. Vanochtend, we hadden flink honger, konden we pas om kwart voor 10 brood kopen. Dan hebben wij er al 2,5 uur lopen opzitten!   

Van León is het nog 320 km naar Santiago. Nog een dag of 11! Maar het mag ook wel, we gaan naar het einde verlangen. Of het komt doordat Spanje toch wat eentonig is, of door het domweg al zo lang wegzijn, steeds vaker hebben we het over thuis, over hierna. Hoe jammer het ook zal zijn als onze tocht is afgelopen.

Ik mis klassieke muziek, ik heb sinds vertrek geen klassieke muziek meer gehoord. Soms kwam muziek uit een raam gewaaid bij het voorbijlopen; altijd lelijke. Voor concerten is het nog geen toeristenseizoen, die zijn er nog niet. Bach!

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 95: 2649 km. (nu in: León)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.

R:

Vanochtend León uitgelopen door voorsteden en eindeloze bedrijventerreinen. Morsig, onherbergzaam, stinkend.

Daarna een stuk door heuvels, met eikjes, brem, en rode aarde. Eindelijk iets anders dan eindeloze graanvelden, en ook eindelijk niet meer langs de weg. Helaas moesten we `s middags een heel eind over een stoffige keienweg, zo`n 8 kilometer rechtdoor. Saai.

Even liepen we langs een spoorbaan. Soms toetert er wel eens een vrachtwagenchauffeur, zwaait naar ons. Maar nu een treinmachinist: knipperen met de lichten, toeteren en zwaaien bij het passeren. Geinig.

Beland op een volle camping, althans vol met stacaravans, compleet met voortuintjes, kabouters, gedoe en lawaai. Maar wel weer eens ons eigen potje gekookt: macaroni met gebakken gehakt en ui, verder paprika en tomaten (3 grote, behoefte aan vocht). Flesje wijn erbij.

Het was druk vandaag met lopers. Veel nieuwe gezichten. 2 Amerikaanse meiden, met vlieglabel nog aan de rugzak: do you know where the camino is? 1e straat links, mevrouw. Dat komt dus uit Amerika vliegen om een stuk camino te lopen. Waar komt toch die zuigkracht van Santiago vandaan? Al die mensen die naar het westen lopen, of fietsen, of te paard gaan. Hoe kan het dat in een tijd van ontkerkelijking deze pelgrimage zo`n hype aan het worden is? Het is een heel bijzonder gezicht, al dat volk dat met rugzakken op in dezelfde richting loopt. Santiago, de magneet.

We konden wel eens een probleem krijgen: de warmte. Het was vandaag al behoorlijk heet, en windstil. Totnutoe hadden we steeds een windje erbij, wat verkoeling gaf. Daardoor zijn we Spanje, met name de hoogvlakte tusen Burgos en León, goed doorgekomen. Maar het lijkt nu echt warm te worden. Een troost is dat we morgen de vlakte verlaten en langzaamaan de heuvels inlopen. Daar is het hopelijk wat koeler.

———-

Totaal aantal gelopen kilometers na dag 96: 2687 km. (nu in: Hospital de Órbigo)

Download (Santiago.kmz) de gelopen route voor Google Earth.